Various types of Kushtha and modern co-relation by Prof. Satyendra Narayan Ojha

5


Seven Mahakushtha-





1) Kapala Kushtha:




कृष्णारुणकपालाभं यद्रूक्षं परुषं तनु| 

कापालं तोदबहुलं तत्कुष्ठं विषमं स्मृतम्||१४|| 




kr̥ṣṇāruṇakapālābhaṁ yadrūkṣaṁ paruṣaṁ tanu| 

kāpālaṁ tōdabahulaṁ tatkuṣṭhaṁ viṣamaṁ smr̥tam||14|| 





Colour – kr̥ṣṇa (blackish), aruṇa
(reddish)


 Nature – Kapāla (similar to
broken piece of earthen pot)


 Touch – Rūkṣa
(dry), paruṣa (rough), tanu (thin)


 Associated symptoms – severe
pain


 Sadhya / sadyata – Difficult
to cure

























 Fig.1
Kapāla / actinic keratosis non
hypertrohic


















































Fig1a Kapāla / tuberculoid
leprosy





2) Udumbara Kushtha:




दाहकण्डूरुजारागपरीतं लोमपिञ्जरम्| 

उदुम्बरफलाभासं कुष्ठमौदुम्बरं विदुः||१५|| 




dāhakaṇḍūrujārāgaparītaṁ lōmapiñjaram| 

udumbaraphalābhāsaṁ kuṣṭhamaudumbaraṁ viduḥ||15|| 





Colour – Similar
to udumbara fruit


Nature – rāgaparīta
(redness), lōmapiñjara
(hair on the patch become brown)


Associated symptoms – burning
sensation, pruritus and pain.









Fig. 2 udumbara
/
nodular leprosy of childhood




























Fig. 2a udumbara/dermatitis herpetiformis

























Fig. 2b udumbara
/ venous eczema







Fig. 2c udumbara
/ dyshidrosis





3)Mandala Kushtha:




श्वेतं रक्तं स्थिरं स्त्यानं स्निग्धमुत्सन्नमण्डलम्| 

कृच्छ्रमन्योन्यसंसक्तं कुष्ठं मण्डलमुच्यते||१६|| 




śvētaṁ raktaṁ sthiraṁ styānaṁ snigdhamutsannamaṇḍalam| 

kr̥cchramanyōnyasaṁsaktaṁ kuṣṭhaṁ maṇḍalamucyatē||16|| 


Colour – white
and red


Nature – sthira
(slow progress),
styāna
(ghana) (compact), snigdha, elevated round patches


Associated symptoms – patches
are matted


Sadhyasadhyata – Difficult
to cure









Fig.3
Maṇḍala / lepromatous leprosy




























Fig.
3a Maṇḍala / lepromatous leprosy





4)Rsyajihva Kushtha:




कर्कशं रक्तपर्यन्तमन्तः श्यावं सवेदनम्| 


यदृष्यजिह्वासंस्थानमृष्यजिह्वं तदुच्यते||१७|| 



karkaśaṁ raktaparyantamantaḥ śyāvaṁ savēdanam| 

yadr̥ṣyajihvāsaṁsthānamr̥ṣyajihvaṁ taducyatē||17|| 


Colour – Rakta paryanta anta śyāvaṁ (red in edges
and brown inside)


Nature

karkaśa (rough), it
resembles the tongue of
R̥ṣya (a type of deer with blue testicles
Ca.Ci.7 / 17 Chakrapani)


Associated symptoms – pain



























Fig.
4
R̥ṣyajihvā/borderline lepromatous leprosy






























Fig.
4a R̥ṣyajihvā
/
Erythema migrans /erythematous rash in Lyme disease





5)Pundarika Kushtha:




सश्वेतं रक्तपर्यन्तं पुण्डरीकदलोपमम्| 


सोत्सेधं  सदाहं  पुण्डरीकं तदुच्यते||१८|| 



saśvētaṁ raktaparyantaṁ puṇḍarīkadalōpāmām| 

sōtsēdhaṁ ca sadāhaṁ ca puṇḍarīkaṁ taducyatē||18|| 


Colour – White
with red edges


Nature – resembles
lotus petals, elevated patches


Associated symptoms – burning
sensation






Fig.
5
Puṇḍarīka
/ erythema multiforme







6) Sidhma Kuṣṭha:




श्वेतं ताम्रं तनु  यद्रजो [] घृष्टं विमुञ्चति| 


अलाबूपुष्पवर्णं तत् सिध्मं प्रायेण चोरसि||१९|| 



śvētaṁ tāmraṁ tanu ca yadrajō [
1] ghr̥ṣṭaṁ vimuñcati| 

alābūpuṣpavarṇaṁ tat sidhmaṁ prāyēṇa cōrasi||19|| 
Colour – white
coppery, colour resembles flower of
alābū
(lagenaria siceraria)


Nature
thin


Associated symptom – particles
resembling dust are observed, it is located mostly on chest [due to dominancy
of kapha on ura pradesh Ca.Ci.7/19 Cakrapani].
























Fig. 6 sidhma / pityrasis alba



























Fig. 6c sidhma / pityrasis alba





7)Kākaṇaka Kuṣṭha




यत् काकणन्तिकावर्णमपाकं तीव्रवेदनम्| 

त्रिदोषलिङ्गं तत् कुष्ठं काकणं नैव सिध्यति||२०|| 




yat kākaṇantikāvarṇamapākaṁ tīvravēdanam| 

tridōṣaliṅgaṁ tat kuṣṭhaṁ kākaṇaṁ naiva sidhyati||20|| 


Colour
resemble gunj
ā
(abrus
precatorious) i.e. red in colour


Nature – does
not get suppurated


Associated symptoms – Pain
and incurable, all the 3 dōṣa are present






Fig
7
Kākaṇaka / squamous cell carcinoma

























Fig
8 Kākaṇaka / squamous cell carcinoma





इति सप्तमहाकुष्ठानि


iti saptamahākuṣṭhāni


This
ends the explanation of seven mahakuṣṭha.





Eleven ksudra kuṣṭha




1)Eka kuṣṭha –




अस्वेदनं महावास्तु यन्मत्स्यशकलोपमम्| 

तदेककुष्टं





asvēdanaṁ mahāvāstu yanmatsyaśakalōpāmām| 

tadēkakuṣṭaṁ, 


Nature – resembles
scales of fish


Location – Extensive






Fig
9 Eka kuṣṭha / ichthyosisVulgaris




















Fig9a Eka kuṣṭha/ichthyosis vulgaris





2)Carmākhya Kuṣṭha –




चर्माख्यं बहलं हस्तिचर्मवत्||२१|| 


carmākhyaṁ bahalaṁ hasticarmavat||21|| 





Nature – skin
is thick resembling elephant skin














Fig
10
carmākhya
/ scleroderma









Fig 10a carmākhya / elephant like skin










3)Kiṭibha Kuṣṭha-







श्यावं किणखरस्पर्शं परुषं किटिमं स्मृतम्| 




śyāvaṁ kiṇakharasparśaṁ paruṣaṁ kiṭimaṁ smr̥tam| 

kiṇakharasparśa
-

ikNaKrspSa- - touch similar to the granulation process
in wound
.


Colour – It
is blackish brown


Nature – Rough
similar to scar tissue and hard to touch









Fig
11 Kiṭibha / psoriasis









Fig
11a Kiṭibha / lichen sclerosus








4)Vaipādika kuṣṭha –




वैपादिकं पाणिपादस्फुटनं तीव्रवेदनम्||२२|| 




vaipādikaṁ pāṇipādasphuṭanaṁ tīvravēdanam||22|| 





Location – Hand
and legs


Nature – cracks
in palms and sole


Associated symptoms – severe
/ excruciating pain









Fig 12 Vaipādika / anhidrosis









Fig 12a Vaipādika / dermatitis









Fig 12b Vaipādika / eczema








5)Alasaka Kuṣṭha –




कण्डूमद्भिः सरागैश्च गण्डैरलसकं चितम्| 



kaṇḍūmadbhiḥ sarāgaiśca gaṇḍairalasakaṁ citam| 


Nature – Nodules


Associated symptoms – Pruritus


Colour – redness









Fig
13 alasaka / dermatosis neglecta









Fig
13a alasaka / prurigo nodularis





6)Dadru kuṣṭha




सकण्डूरागपिडकं दद्रुमण्डलमुद्गतम्||२३|| 



sakaṇḍūrāgapiḍakaṁ dadrumaṇḍalamudgatam||23|| 


Colour – redness


Nature – Elevated
circular patch with pidaka


Associated symptoms
Itching














Fig 14 dadru
/ ringworm








































Fig 14a dadru/ringworm








7)Carmadala Kuṣṭha







रक्तं [] सकण्डु सस्फोटं सरुग्दलति चापि यत्| 

तच्चर्मदलमाख्यातं संस्पर्शासहमुच्यते||२४|| 





raktaṁ [1] sakaṇḍu sasphōṭaṁ sarugdalati cāpi yat| 

taccarmadalamākhyātaṁ saṁsparśāsahamucyatē||24|| 


Colour – Redness


Nature
pustules, cracks in skin which are
crusted


Associated symptoms – Itching









Fig. 15. Carmadala / atheletics foot








8)Pāmā kuṣṭha




पामाश्वेतारुणश्यावाः कण्डूलाः पिडका भृशम्| 



pāmāśvētāruṇaśyāvāḥ kaṇḍūlāḥ piḍakā bhr̥śam| 


Colour – white,
reddish, brownish blackish


 Nature – Itching


Associated symptoms –piḍakā
(erruptions)






Fig.
16. Pāmā / scabies





9)Visphōṭa kuṣṭha




स्फोटाः श्वेतारुणाभासो विस्फोटाः स्युस्तनुत्वचः||२५|| 




sphōṭāḥ śvētāruṇābhāsō visphōṭāḥ syustanutvacāḥ||25|| 


Colour – white
greenish in appearance


Nature – erruptions
and pustules with thin skin









Fig17 Visphōṭa / herpetic folliculitis







10)Śatāru kuṣṭha







रक्तं श्यावं सदाहार्ति शतारुः स्याद्बहुव्रणम्| 



raktaṁ śyāvaṁ sadāhārti śatāruḥ syādbahuvraṇam| 
Colour – reddish,
blackish


Nature – ulcerated


Associated symptoms – burning
sensation and pain









Fig. 18 Śatāru / furuncle









Fig. 18a Śatāru / furuncle








11)Vicārcikā kuṣṭha




सकण्डूः पिडका श्यावा बहुस्रावा विचर्चिका||२६|| 



sakaṇḍūḥ piḍakā śyāvā bahusrāvā vicārcikā||26|| 





Colour – blackish
brown


Nature – excessive
exudation, erruptions


Associated symptoms – pruritus









Fig. 19 Vicārcikā / wet eczema




इत्येकादश क्षुद्रकुष्ठानि


ityēkādaśa kṣudrakuṣṭhāni


This
ends the explanation of 11 ksudrakuṣṭha
.


















***********************************************************************************************************



















































Prof. Satyendra Narayan Ojha  


MD PhD (Kayachikitsa)


Director

Annasaheb Dange Ayurveda Medical College, Ashta, Sangali, Maharashtra, India.


Mobile No.- +91 9822177155     


email: drsnojha@rediffmail.com







Post a Comment

5Comments
  1. Thanks to all viewers and special thanks to Prof. Surendra soni for sharing it here . The knowlege must be transferred to young generation .

    ReplyDelete
  2. According to me, many fotographs are not as per classical reference. Please re-correct it.

    ReplyDelete
  3. Good information, thanks for sharing Sir. Psoriasis can also compared to Ek kushtha.Thank you Ojha Sir and Soniji for sharing.

    ReplyDelete
  4. Good job.... thanx soni sir and ojha sir for this kind of collection but my one suggestion is regarding risyajihva having pain but lapromatous leprosy not having any pain ... its correlations with mandal kust is correct which you did....

    ReplyDelete
Post a Comment
To Top